به گزارش تحریریه، «مدرن دیپلماسی» در تحلیلی آورده است: بریکس پلاس (BRICS+) در درجه اول به دلیل اختلاف در منافع ژئوپلیتیکی و هم‌راستایی‌های چندملیتی، و البته این واقعیت که تعدادی از اعضای آن با تهدیدهایی از سوی ایالات متحده مواجه هستند، در حال از دست دادن انسجام خود است.

دونالد ترامپ از ژانویه ۲۰۲۵ به عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده رهبری این کشور را بر عهده داشته است. اولویت واشنگتن «عظمت دوباره آمریکا» (MAGA) است. تعرفه‌های ترامپ در بسیاری از اقتصادها از آمریکای لاتین گرفته تا منطقه آسیا و قاره آفریقا موج ایجاد کرده است.

سخنرانی ترامپ در داووس آشکارا نشان داده است که وی در حال ساختن یک «نظم جهانی جدید» مبتنی بر سلطه به‌جای اعتماد است. او همچنین اقدام‌های سریع و گسترده‌ای را برای الحاق گرینلند آغاز کرده و در عین حال «هیئت صلح» را ایجاد کرده است که هدف آن کمک به پایان دادن به جنگ دو ساله میان اسرائیل و حماس در غزه و نظارت بر بازسازی است. ترامپ در حال مدیریت بحران سه‌ساله روسیه-اوکراین و سایر درگیری‌های عمیق مذهبی و قومی در آفریقا است.

این روندهای نوظهور، دست‌کم در کوتاه‌مدت بر بریکس پلاس تأثیر می‌گذارند؛ گروهی که اهمیت ژئوپلیتیکی خود را افزایش داده و بر متحد کردن کشورهای شرق جهانی و جنوب جهانی تمرکز دارد. بر اساس سوابق تاریخی، بریکس پلاس که به عنوان یک سازمان غیرغربی توصیف می‌شود، در درجه اول به دلیل اختلاف در منافع ژئوپلیتیکی و هم‌راستایی‌های چندملیتی در حال از دست دادن انسجام خود است و البته تعدادی از اعضا با تهدیدهایی از سوی ایالات متحده مواجه هستند، حال آنکه رویکردها نسبت به برداشت‌های نوظهور جهانی نیز متفاوت است.

«وسلود اسویریدوف» معاون مدیر مرکز مطالعات آفریقا در دانشگاه ملی پژوهشی مدرسه عالی اقتصاد مسکو (HSE)، دیدگاه‌های خود را در مورد دستور کار بریکس در دوران ریاست هند، ریاست آفریقای جنوبی بر گروه ۲۰ در سال گذشته، و درکل اولویت‌های توسعه آفریقا در چارچوب روندهای نوظهور تمرکز بیان داشت.

سوال اول: تأثیر احتمالی ژئوپلیتیک واشنگتن و سیاست خارجی آن بر بریکس پلاس چیست؟

اسویریدوف: از نظر من، رویارویی کنونی ونزوئلا و ایالات متحده، به‌ویژه تشدید اهرم‌های واشنگتن بر جریان درآمدهای نفتی ونزوئلا و اثرات جانبی آن بر منافع چین، در داخل بریکس به عنوان یک تلنگر تلقی خواهد شد که منابع حاکمیتی همچنان می‌توانند توسط گلوگاه‌های مالی و سیاست‌های تحریمی محدود شوند. این موضوع به‌طور خودکار به معنای حمایت بریکس از ونزوئلا نیست، اما استدلال دیرینه این بلوک را برای تسویه تجارت جنوب-جنوب مقاوم‌تر، زنجیره‌های انرژی متنوع‌تر و ابزارهای مالی که میزان قرار گرفتن در معرض اقدامات قهری را کاهش می‌دهند، تقویت می‌کند، زیرا بسیاری از اقتصادهای آفریقایی و سایر کشورهای در حال توسعه با آسیب‌پذیری‌های مشابهی در حوزه کالاها، حمل‌ونقل، بیمه و بانکداری کارگزار مواجه هستند.

در عین حال، گسترش بریکس دستیابی به اجماع را دشوارتر می‌کند؛ چندین عضو روابط قابل توجهی با ایالات متحده دارند، بنابراین محتمل‌ترین تأثیر، یک فشار تکنوکراتیک خواهد بود نه یک کارزار سیاسی پر سر و صدا.

سوال دوم:و به طور خاص، برجسته کردن موضع اعضای بریکس پلاس (آفریقای جنوبی، اتیوپی و مصر) و همچنین کشورهای آفریقایی شریک آن (نیجریه و اوگاندا)؟

اسویریدوف: بحران ونزوئلا اعضای آفریقایی بریکس را وادار می‌کند که از این سازمان بخواهند ابزارهای مالی و تجاری قابل استفاده ارائه دهد. برای آفریقای جنوبی، اتیوپی و مصر، پرونده ونزوئلا بیشتر به سابقه و پیشینه آن باز می گردد: اینکه فشار خارجی تا چه اندازه می‌تواند به سرعت فضای مالی یک کشور، پویایی بدهی و حتی برداشت سرمایه‌گذاران را زمانی که درآمدهای انرژی و رعایت تحریم‌ها با هم تلاقی می‌کنند، بازشکل دهد.

آفریقای جنوبی احتمالاً استدلال خواهد کرد که بریکس باید سرمایه‌گذاری، صنعتی‌سازی و تسهیل تجارت را در اولویت قرار دهد. اتیوپی و مصر که هر دو نسبت به بدهی حساس هستند و به دنبال سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی‌اند، به‌ویژه به هر چیزی که به کاهش ریسک تأمین مالی کمک کند توجه خواهند داشت، در حالی که از اقداماتی که می‌تواند نگرانی درباره تحریم‌های ثانویه ایجاد کند یا سرمایه‌گذاران متنوع را بترساند، اجتناب می‌کنند.

سوال سوم: آیا آخرین تحولات ژئوپلیتیکی در نهایت دستور کار بریکس پلاس ۲۰۲۶ تحت ریاست هند را شکل خواهد داد؟

اسویریدوف: ریاست هند بر بریکس در سال ۲۰۲۶ از قبل حول محور «تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری» چارچوب‌بندی شده است و شوک ونزوئلا (همراه با درس‌های گسترده‌تر تحریم‌ها و نوسانات بازار) احتمالاً بخش تاب‌آوری آن را تقویت خواهد کرد.

با نگاهی آفریقایی، این یک فرصت است: آفریقای جنوبی، اتیوپی و مصر می‌توانند هند را تحت فشار قرار دهند تا این موضوع را به دستاوردهای ملموس در میدان تبدیل کند: ثبات غذا و کود، دسترسی مقرون‌به‌صرفه به انرژی و تأمین مالی زیرساخت‌ها. هند نیز به نوبه خود انگیزه دارد که بریکس را بر حل مسائل اقتصادی متمرکز نگه دارد و اجازه ندهد گروگان یک نقطه بحرانی خاص شود.

بنابراین، حادثه ونزوئلا ممکن است به عنوان یک مطالعه موردی هشداردهنده عمل کند که همکاری عملی را در حوزه‌هایی که اعضای آفریقایی بیشترین سود را می‌برند، تسریع کند.

درکل دستور کار بریکس به طور فزاینده‌ای آفریقامحور خواهد شد، صرفاً به این دلیل که وزن آفریقا در سطح جهانی در حال افزایش است؛ حتی بحث‌های اخیر در اجلاس‌ها بارها مشارکت آفریقا را به عنوان یک محور اصلی جنوب جهانی برجسته کرده‌اند. ریاست آفریقای جنوبی بر گروه ۲۰ در سال گذشته هم که صریحا با هدف قرار دادن اولویت‌های توسعه آفریقا در دستور کار تعریف شده بود، این نکته را بیش از پیش ثابت می‌کند.

پایان/